ماه سپتامبر در تقویم بازار ارزهای دیجیتال همواره با نگرانیهای خاصی همراه بوده است. بسیاری از تحلیلگران با استناد به الگوهای تاریخی معتقدند که سپتامبر میتواند برای بازار بیتکوین و ارزهای دیجیتال ماهی ضعیف باشد. در این نوشتار از آکادمی مالی آتِس ، بهصورت تحلیلی و با نگاهی آموزشی، مهمترین دلایل احتمالی ریزش بازار کریپتو در سپتامبر ۲۰۲۵ را بررسی میکنیم.
این دلایل شامل عوامل تاریخی (الگوهای فصلی)، شرایط اقتصاد کلان، رفتار سرمایهگذاران، فشارهای فروش و رویدادهای ویژهای است که میتوانند زمینهساز کاهش قیمت ارزهای دیجیتال شوند. تمرکز ما صرفاً بر ریشهها و دلایل احتمالی ریزش خواهد بود و به پیامدهای پس از آن نمیپردازیم.
بررسی کارنامهی قیمتی بیتکوین نشان میدهد که سپتامبر بهطور سنتی ماه دشواری برای این ارز دیجیتال بوده است. از سال ۲۰۱۳ تاکنون، بیتکوین در ۸ سال از ۱۲ سال سپتامبر را با بازدهی منفی به پایان رسانده و میانگین بازدهی ماهانهی آن در سپتامبر حدود ۳٫۸- درصد بوده است.
این پدیده چنان رایج است که به آن «اثر سپتامبر» گفته میشود؛ وضعیتی که در آن معاملهگران پس از رشدهای تابستانی سود شناسایی میکنند یا پیش از آغاز فصل چهارم سال، پرتفوی خود را بازتنظیم (متعادل) مینمایند. جالب اینکه این الگوی فصلی تنها مختص کریپتو نیست؛ حتی شاخصهای سهام مانند S&P500 نیز از دهه ۱۹۲۰ به این سو بهطور متوسط حدود ۱٫۲- درصد در ماه سپتامبر افت کردهاند. به بیان دیگر، همگام شدن بازار بیتکوین با سایر داراییهای پرریسک (مانند سهام) در این ماه باعث میشود اثرات فصلی منفی سپتامبر دامن کریپتو را نیز بگیرد.
نگاهی به سپتامبرهای گذشته: تقریباً هر سپتامبر روایت مخصوص به خود را در توجیه افت قیمتها داشته است، اما وجه مشترک همه آنها عقبنشینی بازار با پایان تابستان بوده است. به چند نمونه تاریخی توجه کنید:
هرچند هر سال محرک خاصی داشته، اما در مجموع «ترس از سپتامبر» در جامعهی سرمایهگذاران بیتکوین نهادینه شده است. بسیاری از فعالان بازار، این ماه را زمان شناسایی سود یا خروج موقت از بازار میدانند تا خود را برای سهماهه چهارم (که اغلب برای کریپتوها مثبت بوده) آماده کنند. این رفتار جمعی خود میتواند زمینهساز تحقق همان پیشبینیها شود؛ به بیان دیگر وقتی اکثر معاملهگران انتظار افت دارند، با پیشدستی کردن در فروش، عملاً افت قیمت را رقم میزنند و پیشبینی خودمحققشونده ایجاد میکنند.
نمودار بازده ماهانه بیتکوین بر اساس دادههای تاریخی (منبع: CoinGlass). خانههای مربوط به ماه سپتامبر (ستون مشخصشده) برای اغلب سالها قرمز (بازده منفی) هستند. طبق این آمار، بیتکوین از سال ۲۰۱۳ تاکنون بهطور متوسط حدود ۳٫۷۷٪ در ماه سپتامبر افت کرده استfinancemagnates.com. این روند باعث شده اصطلاح «سپتامبر قرمز» در میان معاملهگران رواج یابد.
نقش سیاست پولی فدرال رزرو: در سپتامبر ۲۰۲۵، یکی از مهمترین متغیرهایی که ذهن سرمایهگذاران را مشغول کرده، جهتگیری سیاست پولی بانک مرکزی آمریکا (فدرال رزرو) است. بهطور سنتی، ماه سپتامبر زمان برگزاری یکی از نشستهای کمیته بازار آزاد فدرال (FOMC) است که درباره نرخ بهره تصمیمگیری میکند.
این رویداد میتواند کاتالیزور نوسانات در بازارهای مالی – از جمله کریپتو – باشد. در سالهای اخیر رابطهی معکوسی بین نرخ بهره و اشتهای سرمایهگذاری در داراییهای پرریسک مشاهده شده است؛ نرخهای بهرهی بالا معمولاً سرمایهگذاران را از داراییهایی مانند ارز دیجیتال دور میکند، در حالی که کاهش نرخها سیگنال مثبتی برای بازار کریپتو تلقی میشود.
به بیان یک کارشناس: «نرخهای بهره بالا، سرمایهگذاران را از داراییهای پرریسک مانند کریپتو میترساند. برعکس، پایین آمدن نرخ بهره از دید جامعه سرمایهگذاران کریپتو یک نشانه مثبت است».
بنابراین اگر فدرال رزرو در سپتامبر ۲۰۲۵ رویکردی انقباضی (حفظ یا افزایش نرخ) داشته باشد، میتواند موجب فشار فروش بیشتری بر بیتکوین شود؛ و بالعکس، هرگونه اشاره به کاهش نرخ بهره یا سیاستهای انبساطی احتمالی، شاید ترمز روند نزولی را بکشد.
دادههای اقتصادی و نااطمینانی: سپتامبر ماهی سرشار از انتشار آمارهای مهم اقتصادی است. گزارشهایی نظیر نرخ بیکاری، تورم ماهانه، شاخصهای تولید صنعتی و فروش خردهفروشی اغلب در این ماه منتشر میشوند و بازارها را تحت تأثیر قرار میدهند. در سال ۲۰۲۵ نیز هرگونه آمار غیرمنتظره – مثلاً تورم بالاتر از حد پیشبینی یا کاهش رشد اقتصادی – میتواند جو احتیاط و ترس را در بین سرمایهگذاران تقویت کند.
بیتکوین بهعنوان داراییای بدون پشتوانهی درآمدی ثابت، کاملاً تحت تأثیر احساسات و نقدینگی بازار قرار دارد؛ از این رو شوکهای اقتصاد کلان میتواند نوسانات آن را تشدید کند. تجربه نشان داده هر زمان چشمانداز اقتصاد جهانی تیره شود یا ریسکهای سیستماتیک (مانند نگرانی از رکود جهانی، بحرانهای ژئوپلیتیک و غیره) پررنگ گردد، تمایل سرمایهگذاران به داراییهای امنتر افزایش یافته و داراییهای پرنوسانتری چون ارزهای دیجیتال با فشار فروش مواجه میشوند.
همبستگی با بازار سهام: بازار کریپتو بهویژه بیتکوین در سالهای اخیر همبستگی قابل توجهی با شاخصهای سهام نشان داده است. اگر والاستریت سپتامبر بدی را تجربه کند (که با توجه به تاریخچه S&P500 بعید نیست)، میتواند اثر سرریز (Spillover) بر بازار ارزهای دیجیتال داشته باشد.
برای نمونه، در سپتامبر ۲۰۲۲ همزمان با افت شاخصهای بورس آمریکا بهدلیل سیاستهای تهاجمی ضدتورمی فدرال رزرو، قیمت بیتکوین نیز کاهش چشمگیری یافت. در سال ۲۰۲۴ نیز مشاهده شد که هرگاه انتظارات کاهش نرخ بهره افزایش مییابد، سهام و کریپتو با هم رشد میکنند و بالعکس با سیگنالهای انقباضی هر دو افت میکنند. بنابراین فضای کلی بازارهای مالی سنتی در پاییز ۲۰۲۵ یکی از عوامل مهم موثر بر جهت حرکت بازار کریپتو خواهد بود.
علاوه بر متغیرهای بیرونی، رفتار خود سرمایهگذاران نیز نقشی اساسی در ریزشهای احتمالی سپتامبر دارد. برخی از این رفتارها و انگیزهها عبارتاند از:
یکی دیگر از جنبههای مهم در ریزشهای احتمالی بازار کریپتو، منابع فشار فروش (Sell Pressure) است. در این بخش به برخی از بازیگران و عوامل که میتوانند عرضه سنگین در بازار ایجاد کنند اشاره میکنیم:
رفتار موسوم به «نهنگها» – افرادی یا نهادهایی که مقادیر بسیار بالایی بیتکوین یا ارزهای دیجیتال دیگر در اختیار دارند – میتواند سرنوشت کوتاهمدت بازار را تحت تأثیر قرار دهد. هنگامی که نقدشوندگی پایین است (مانند شرایط معمول سپتامبر)، حتی فروش بخشی از دارایی توسط نهنگها میتواند قیمت را از صخره پایین بیندازد.
شواهد تحلیلی از ریزشهای گذشته نشان میدهد که معاملات فروش بزرگ توسط دارندگان عمده، عاملی برای سقوط تند قیمت بوده است. در واقع تعدادی از نهنگها احتمالاً بخشی از دارایی خود را در این مقاطع میفروشند تا سود سالانه خود را قطعی کنند. فروشهای سنگین آنها در بازاری با عمق کم، موجی از کاهش قیمت ایجاد میکند و سایر معاملهگران (بهویژه با دیدن شکستهشدن حمایتها) نیز به صف فروش میپیوندند.
برخی حتی فراتر رفته و معتقدند نهنگها گاهی به صورت هماهنگ افت قیمت را دامن میزنند تا با ایجاد وحشت، بتوانند در قیمتهای پایینتر دوباره خرید کنند. هرچند اثبات این ادعا دشوار است، اما این نظریه در جامعه کریپتو طرفدارانی دارد و نباید از نظر دور داشت که حرکات بازیگران بزرگ میتواند الگوهای قیمتی غیرمنتظره ایجاد کند.
ماینرهای بیتکوین یکی از فروشندگان بالقوه در بازار هستند، زیرا مستقیماً از محل فروش بیتکوین استخراجشده درآمد کسب میکنند. در شرایط عادی، ماینرها ترجیح میدهند بخشی از بیتکوینهای خود را نگه دارند؛ اما اگر سودآوری استخراج کاهش یابد، ممکن است ناچار شوند داراییهای خود را برای پوشش هزینهها بفروشند.
سال ۲۰۲۴ با نصفشدن پاداش استخراج (رویداد هاوینگ) آغاز شد و از آن زمان هزینه استخراج هر بیتکوین افزایش یافته است. آمارها نشان میدهد درآمد ماینرها در نیمه دوم ۲۰۲۴ به پایینترین سطح خود از سپتامبر ۲۰۲۳ رسید که فشار زیادی بر آنها وارد کرده است. در سپتامبرهای گذشته نیز دیده شده که «تسلیم ماینرها» مزید بر علت افت قیمت بوده است؛ یعنی با کاهش قیمت بیتکوین، آن دسته از ماینرهایی که دستگاههای قدیمیتر و هزینه برق بالاتری دارند، از بازار خارج میشوند و برای تامین هزینهها، موجودی بیتکوین خود را میفروشند.
این موج فروش اضافی از سوی ماینرها، افت قیمت را تشدید میکند. در سال ۲۰۲۵ نیز اگر قیمت بیتکوین در تابستان رشد چندانی نکند یا حتی نزولی باشد، ممکن است برخی ماینرهای تحت فشار در ماه سپتامبر به ناچار فروشنده شوند و بازار را تضعیف کنند.
گاهی فشار فروش نه از رفتار طبیعی معاملهگران، بلکه از رویدادهای خاص ناشی میشود. برای مثال، در سپتامبر ۲۰۲۴ یکی از عوامل موثر در افت قیمت بیتکوین فروش ناگهانی بخشی از بیتکوینهای مصادرهشده توسط دولت آمریکا بود. دولت ایالات متحده حدود ۶۰۰ میلیون دلار بیتکوین (توقیفشده از پرونده Silk Road) را در بازار عرضه کرد که کمتر از ۱٪ از کل موجودی بیتکوین را شامل میشد.
هرچند این مقدار نسبت به کل بازار زیاد نبود، اما چون یکباره به صرافیها روانه شد، فشار فروش عظیمی ایجاد کرد و با فعالکردن حجم زیادی دستور فروش و حدضرر، افت شدیدی را موجب شد. چنین رخدادهای غیرمترقبهای همواره ممکن است رخ دهند (فروش داراییهای ضبطشده، ورشکستگی یک نهاد بزرگ و تصفیه داراییهایش، هک شدن یک صرافی و فروش کوینهای مسروقه و …). اگر رویدادی از این دست در حوالی سپتامبر ۲۰۲۵ اتفاق بیفتد، میتواند به عنوان ماشهای برای ریزش عمل کند.
افزون بر عوامل ساختاری و تاریخی ذکرشده، برخی رویدادهای تقویمی یا اتفاقات محتمل در سپتامبر ۲۰۲۵ وجود دارند که میتوانند جهت بازار را تحت تاثیر قرار دهند:
همانطور که اشاره شد، میانه سپتامبر ۲۰۲۵ موعد یکی از جلسات مهم فدرال رزرو است. گمانهزنی درباره تصمیم این جلسه (کاهش نرخ بهره، تثبیت یا افزایش آن) از هفتهها قبل در بازار جریان دارد. اگر بانک مرکزی برخلاف انتظارات عمل کند (مثلاً در حالی که بازار انتظار کاهش نرخ دارد، نرخ را ثابت نگه دارد یا موضع محتاطانهای بگیرد)، ممکن است سرمایهگذاران ناامید شده و دست به فروش داراییهای پرریسک بزنند.
برعکس، یک تصمیم دوستانه با بازار (همچون کاهش نرخ بهره زودتر از انتظار) شاید اثر منفی سپتامبر را خنثی کند. بسیاری از تحلیلگران معتقدند تنها در صورت تزریق نقدینگی جدید از سوی سیاستگذاران است که بیتکوین میتواند از نفرین سپتامبر فرار کند. لذا لحن بیانیه فدرال رزرو و سیاستهای اعلامی آن از عوامل کلیدی خواهد بود.
فضای رگولاتوری پیرامون رمز ارزها در آمریکا، اروپا و سایر کشورها همچنان در حال تحول است. شایعات یا اخبار درباره مقررات جدید میتواند مستقیماً بر جو بازار اثر بگذارد. برای نمونه، در سپتامبر ۲۰۲۴ تنها زمزمههایی پیرامون سختگیری بیشتر قوانین کریپتو در آمریکا و اتحادیه اروپا کافی بود تا عدهای از ترس تشدید نظارتها، دارایی خود را بفروشند.
در سال ۲۰۲۵ نیز احتمال دارد موضوعاتی مانند قانونگذاری استیبلکوینها، مالیات بر معاملات کریپتو، یا محدودیتهای صرافیها به سرخط اخبار تبدیل شوند. هرگونه خبر منفی یا عدم قطعیت (FUD) در این زمینه میتواند باعث وحشت موقتی در بازار شود. از سوی دیگر، تأخیر در تصویب یا پذیرش ETFهای جدید بیتکوین/اتریوم نیز میتواند سرمایهگذاران را دلسرد کند. (در سال ۲۰۱۸ دیدیم که رد شدن درخواست ETF بیتکوین یکی از علل سقوط سپتامبر بود.) بنابراین، فعالان بازار به دقت اخبار کمیسیون بورس آمریکا (SEC) و سایر نهادهای تصمیمگیر را دنبال خواهند کرد.
ناملایمات خارج از دنیای ارز دیجیتال نیز بیتاثیر نیست. بحرانهای ژئوپلیتیک (مانند تشدید درگیریهای بینالمللی)، التهابات بازارهای کالایی (نظیر افزایش ناگهانی بهای نفت) یا رخدادهای مالی جهانی (مثل ورشکستگی یک بانک بزرگ) میتواند موجی از ریسکگریزی در میان سرمایهگذاران ایجاد کند.
ماه سپتامبر ۲۰۲۵ از این حیث خالی از ریسک نیست؛ هرچند پیشبینی چنین رخدادهایی ممکن نیست، اما سرمایهگذاران کریپتو به تجربه دریافتهاند که بازار ارز دیجیتال در مواجهه با شوکهای برونزا مصون نیست و گاهی حتی شدیدتر از بازارهای سنتی واکنش نشان میدهد.
با کنار هم گذاشتن موارد فوق، میتوان دریافت که سپتامبر ۲۰۲۵ مجموعهای از عوامل منفی بالقوه را در خود جمع کرده است. سابقه تاریخی منفی این ماه باعث شکلگیری انتظارات نزولی شده که خود رفتار سرمایهگذاران را تحت تأثیر قرار میدهد. از سوی دیگر، عوامل اقتصاد کلان (مانند سیاستهای پولی و وضعیت اقتصاد جهانی) در این برهه زمانی میتواند عطش ریسکپذیری را کاهش دهد و سرمایه را به سمت داراییهای امنتر سوق دهد.
سرمایهگذاران خرد و کلان هر دو ممکن است با استراتژی خروج موقت در شهریور، بر آتش فروشها بدمند – چه برای حفاظت از سودهای ششماهه گذشته، چه برای بستن دفاتر مالی در پایان سال مالی. در کنار اینها، فشار فروش از ناحیه بازیگران بزرگ (ماینرها و نهنگها) و احتمال رویدادهای پیشبینیناپذیر (مثل اخبار منفی نظارتی یا رخدادهای غیرمترقبه)، همه و همه دلایلی هستند که ریسک افت بازار کریپتو در سپتامبر را افزایش میدهند.
البته ذکر این نکته ضروری است که احتمالی بودن به معنای قطعیت نیست. بازار ارزهای دیجیتال بارها نشان داده که میتواند برخلاف انتظارات تاریخی عمل کند. حتی برخی تحلیلگران امید دارند که در سال ۲۰۲۵ این چرخه تکرار نشود و بیتکوین بتواند طلسم سپتامبر را بشکند. با این حال، برای یک سرمایهگذار آگاه، شناخت این عوامل و داشتن دیدگاه واقعبینانه ضروری است.
دانستن اینکه چرا ممکن است بازار در مقطعی دچار ریزش شود، به افراد کمک میکند با آمادگی بیشتری تصمیمگیری کنند و اسیر هیجانات زودگذر نشوند. بنابراین، سپتامبر ۲۰۲۵ را با چشمانی باز زیر نظر داشته و به علائم هشدار دهنده – چه در نمودارها و چه در اخبار – توجه کنید. به قول معروف: «امیدوار به بهترین باش، اما برای بدترین آماده شو.»
